UNIX SİSTEM YÖNETİMİ – BÖLÜM 2: Sanallaştırma Yazılımı

⚠️ Bu içerik, Anadolu Üniversitesi AÖF Bilgisayar Programcılığı programındaki ilgili ders için kendi ders çalışma sürecimde hazırladığım, sınav odaklı kişisel ders notlarımdan oluşmaktadır. Sınava hazırlanan öğrencilere ek bir çalışma kaynağı sunmak amacıyla paylaşılmaktadır.

Sanallaştırma Yazılımının Kurulumu

İşletim sistemlerinin çalıştırılması için fiziksel bilgisayarlara (masaüstü, dizüstü veya sistem odalarındaki sunuculara) ihtiyaç duyulur. Fiziksel makinelere alternatif olarak işletim sistemleri, fiziksel makineler içinde çalışan sanal makinelere (Virtual Machine – VM) kurulabilmektedir.
Sanallaştırmanın temel mantığı, fiziksel bir makine üzerinde yazılımsal olarak izole bir veya birden fazla sanal bilgisayar ortamı oluşturmaktır. Bu yapıda iki temel kavram öne çıkar:

• Host (Ana Makine / Ana İşletim Sistemi): Sanallaştırma yazılımının kurulduğu ve fiziksel donanım kaynaklarını (CPU, RAM, Disk, Ağ) elinde bulunduran birincil işletim sistemidir.
• Guest (Misafir / Konuk İşletim Sistemi): Sanallaştırma yazılımı aracılığıyla sanal bir sabit disk dosyası üzerinde çalışan, fiziksel donanımı doğrudan yönettiğini “zanneden” ikincil işletim sistemidir.

Sanallaştırma ortamı yazılımları hem kişisel bilgisayarlarda test/geliştirme amacıyla hem de veri merkezlerinde (örneğin VMware ESXi ve KVM – Kernel-based Virtual Machine) sunucu kaynaklarını verimli kullanmak amacıyla tercih edilir.

Piyasada kişisel kullanıma yönelik yaygın iki yazılım bulunmaktadır:

1. VMware: Ticari ve lisanslı bir sanallaştırma yazılımıdır.
2. Oracle VirtualBox: Açık kaynak kodlu, platformlar arası (Windows, macOS, Linux) ve ücretsiz bir sanallaştırma yazılımıdır.

VirtualBox, ana işletim sisteminin sabit sürücüsünde özel bir disk kalıbı dosyası oluşturur ve konuk işletim sistemine bunu gerçek bir sabit disk gibi sunar. Sanal makineler hem ana işletim sisteminden hem de birbirlerinden tamamen izole oldukları için, yapılan testler ve yazılım geliştirmeler ana sisteme zarar vermez.

Yazılımın İndirilmesi

VirtualBox yazılımı resmi web sitesi olan https://www.virtualbox.org/wiki/Downloads adresinden indirilmektedir. Kurulum aşamasında iki temel bileşen bulunmaktadır:

• Ana Paket (Platform Package): VirtualBox yazılımının temel çekirdeğini ve grafik yönetim arayüzünü içeren ana kurulum paketidir.
• Eklenti Paketi (Extension Pack): Intel kartları için NVMe ve PXE önyükleme desteği, USB 2.0 ve USB 3.0 cihaz desteği, VirtualBox Uzak Masaüstü (VRDP) ve disk şifreleme gibi gelişmiş özellikleri sisteme kazandırır.

❗Sürüm Uyumu: VirtualBox ana paketi ile eklenti paketinin (Extension Pack) sürüm numaraları birebir aynı olmak zorundadır. Sürüm uyuşmazlığı durumunda eklentiler çalışmaz veya sistem hataları oluşur.

Graphical User Interface (GUI) barındıran Windows veya macOS sistemlerde kurulum çift tıklayarak gerçekleştirilir. Linux işletim sistemlerinde (örneğin Ubuntu 22.04 LTS) grafik paket yöneticisiyle yapılabileceği gibi, Command Line Interface (CLI) üzerinden aşağıdaki komutla kurulabilir:

sudo apt install virtualbox

# sudo       : Komutu en yetkili kullanıcı (root) olarak çalıştırır. (Windows'taki "Yönetici olarak çalıştır" mantığı)
# apt        : Debian tabanlı sistemlerin paket (uygulama) yönetim aracıdır.
# install    : apt aracına, belirtilen programı indirip kurması talimatını verir.
# virtualbox : Kurulmak istenen sanallaştırma programının adıdır.

VirtualBox yazılımının sistem yöneticilerine ve geliştiricilere sağladığı temel kolaylıklar şunlardır:

• Eşzamanlı Çalıştırma: Ana makineyi yeniden başlatmaya gerek kalmadan Linux içinde Windows veya Windows içinde Linux aynı anda çalıştırılabilir.
• Yazılım Dağıtımı Kolaylığı: Önceden yapılandırılmış sanal cihazlar (appliance) tek paket halinde dağıtılabilir.
• Geliştirme ve Test: Sanal makine dondurulabilir, kopyalanabilir, yedeği alınabilir ve başka ana bilgisayarlara taşınabilir.
• Donanım Tasarrufu: Birden fazla fiziksel sunucu çalıştırmak yerine tek bir güçlü makine üzerinde çok sayıda sanal sunucu birleştirilebilir.

🎯 Sınavlık Hap Bilgiler:

• Host (Ana Makine): Sanallaştırma yazılımının yüklendiği gerçek fiziksel bilgisayardır.
• Guest (Misafir Makine): Sanallaştırma yazılımı içinde sanal disk üzerinde çalışan işletim sistemidir.
• Açık Kaynak & Lisans: VirtualBox açık kaynaklı ve ücretsizdir; VMware ise ticari ve lisanslıdır.
• VirtualBox Sürüm Uyumu: VirtualBox Ana Paket ile Extension Pack (Eklenti Paketi) sürümleri birebir aynı olmak zorundadır.
• Eklenti Paketi İşlevleri: USB 2.0/3.0, NVMe, PXE önyükleme, VRDP (Uzak Masaüstü) ve Disk Şifreleme eklenti paketiyle gelir.
• Ubuntu 22.04’te VirtualBox Kurulum Komutu: CLI üzerinden VirtualBox kurmak için sudo apt install virtualbox komutu kullanılır.

---

VirtualBox Sanallaştırma Yazılımı Genel Ayarları

VirtualBox ilk çalıştırıldığında karşımıza sanal makinelerin yönetildiği VirtualBox Yöneticisi (VirtualBox Manager) penceresi çıkar. Bu ekranda soldaki dikey menüde oluşturulacak sanal makineler listelenirken, sağ üst kısımda genel ayarların ve araçların bulunduğu menüler yer alır.

Araçlar Menü Öğeleri

Araçlar bölümü; Hoş Geldiniz, Ortam, Ağ ve Bulut menülerinden oluşur.

1. Hoş Geldiniz

Program menüleri hakkında kısa bilgi verir; yeni makine oluşturma, içe aktarma ve dışa aktarma butonlarına hızlı erişim sağlar.

2. Ortam (Media Manager)

Ortam bölümünde Özellikler menü öğesi altında sanal makine disk kalıpları listelenir. Bu ekranda disklerin adı ve iki farklı boyut değeri görünür:

• Sanal Boyut: Sanal makine oluşturulurken kullanıcı tarafından belirlenen maksimum disk kapasitesidir (örneğin 80 GB).
• Gerçek Boyut: Sanal makine diskinin ana bilgisayarın fiziksel diskinde o an gerçekte kapladığı alandır (örneğin 1.74 GB).

Ayrıca öznitelikler alt sekmesinden diskin kayıt konumu değiştirilebilir, açıklama eklenebilir veya yetersiz kalan disklerin boyutu artırılabilir.

Ortam ➜ Özellikler menüsü altında 3 ana sekme bulunur:

1. Sabit Diskler (Hard Disks):
   • VirtualBox tarafından desteklenen sanal sabit disk kalıp uzantıları:
     • *.vdi (VirtualBox Disk Image – Yerel biçim)
     • *.vmdk (Virtual Machine Disk – VMware biçimi)
     • *.vhd / *.vhdx (Virtual Hard Disk – Microsoft biçimi)
     • *.hdd (Parallels biçimi)
     • *.qcow / *.qcow2 / *.qed (QEMU/KVM biçimi)
   • Üst yatay menü işlevleri:
     • Ekle: Önceden var olan bir sanal disk dosyasını yazılıma tanıtır (örneğin osboxes.org üzerinden indirilen .vdi kalıpları).
     • Kopyala: Orijinal disk kalıbının bir kopyasını oluşturur. Geliştiriciler orijinal diski bozmamak için kopya üzerinde çalışır.
     • Taşı: Disk kalıbını ana makinedeki başka bir diske veya harici sürücüye taşır.
     • Bırak: Sanal makine ile disk kalıbının ilişkisini keser (fiziksel disk sökme işlemi gibidir, disk silinmez).
     • Özellikler: Sanal diskin boyutunu artırma imkanı verir.
     • Yenile: Disk kalıp listesini günceller.
2. Optik Diskler (Optical Disks): İşletim sistemi kurulumlarında kullanılan ISO ve CD/DVD kalıp dosyalarıdır. Desteklenen formatlar: *.iso, *.dmg, *.cdr, *.cue, *.viso.
   • Üst yatay menü işlevleri:
     • Ekle, Kopyala, Taşı, Kaldır, Bırak, Özellikler ve Yenile.
     • Önemli İşlev (Bırak): İşletim sistemi kurulumu bittikten sonra optik disk kalıbı Bırak seçeneği ile sanal CD sürücüden çıkarılmalıdır. Aksi halde sanal makine her açılışta yeniden kurulum ekranına (Live CD) düşer.
     • Önemli İşlev (Kaldır): Kaldır menü öğesi ile disk kalıbı VirtualBox yazılımında optik diskler sekmesi altındaki listeden kaldırılır. Kaldırma işlemi sırasında disk kalıbı bulunduğu konumdan silinmez, yalnızca disk kalıbı listesinden kaldırılır.
3. Disketler (Floppies): Sanal disket ortamıdır. Desteklenen formatlar: *.img, *.ima, *.dsk, *.flp, *.vfd. Disketler günümüzde neredeyse hiç kullanılmaz.

3. Ağ (Network Manager)

Sanal makinelerin kendi aralarında internete çıkmadan özel bir ağ üzerinden haberleşmesini sağlayan Yalnızca-Ana Makine Ağı (Host-Only Network) özellikleri burada yapılandırılır.

Örneğin: Bir sanal makinede Web Sunucusu, diğerinde Veri Tabanı Sunucusu çalıştırıldığında; veri tabanının internete kapalı kalıp sadece web sunucusuyla konuşması istendiğinde bu ağ kullanılır.

vboxnet0 varsayılan Host-Only arayüzüdür. Üzerinde dahili DHCP Sunucusu etkinleştirilerek sanal makinelere otomatik IP verilmesi sağlanır (varsayılan aralık: 192.168.56.101 – 192.168.56.254).

Linux terminalinde ağ cihazlarını ve IP adreslerini görüntülemek için ip a (veya ip addr) komutu çalıştırılır. Bu komutun ( ubuntu@ubuntulocal:~$ ip a ) çıktısında göreceğimiz temel terimler şunlardır:

• lo (Loopback): Localhost olarak da bilinir ve 127.0.0.1 IP adresiyle sanal makinenin kendisini temsil eder.
• enp0s3: Sanal makinenin 1. ağ kartıdır (Genellikle NAT veya Köprü modunda dış internete erişim sağlar).
• enp0s8: Sanal makinenin 2. ağ kartıdır (Host-Only modunda iç haberleşmeyi sağlar).
• inet: IPv4 adres bilgisini (32-bit) temsil eder (Örneğin 172.20.10.3 gibi noktayla ayrılmış 4’lü ondalık sayı bloğu). Yaklaşık 4,3 milyar (2³²) adreslik bir adresleme yeteneği sağlar.
• inet6: IPv6 adres bilgisini (128-bit) temsil eder. Örneğin fe80::a00:27ff:fee5:d8fe gibi iki nokta üst üste ile ayrılmış onaltılık (hexadecimal) sayı bloğudur. IPv4’e kıyasla yaklaşık 340 desilyon (2¹²⁸) adres ile pratikte sınırsız/sonsuz denebilecek bir adresleme kapasitesi sunar. Ayrıca örnekteki IPv6’nın tam (kısaltılmamış) hâli “fe80:0000:0000:0000:0a00:27ff:fee5:d8fe/64” şeklinde “:” ile ayrılmış 8 bloktan oluşmaktadır.

Sanal Makine Yöneticisi Üst Menü Öğeleri

VirtualBox ana ekranının üst kısmında Tercihler, İçe Aktar, Dışa Aktar, Yeni ve Ekle butonları bulunur.

Tercihler (Preferences)

• Genel: Varsayılan Sanal Makine Klasörünün (Default Machine Folder) seçildiği yerdir. Harici disk seçilirse okuma/yazma hızı sanal makine performansını doğrudan etkiler.
• Giriş: Klavye kısayollarının düzenlendiği yerdir.
• Güncelleme: Yazılım güncellemelerinin denetlenme sıklığı ayarlanır.
• Dil: Arayüz dil seçeneğidir (Türkçe, İngilizce vb.).
• Ekran: Sanal makinelerin maksimum ekran pencere boyutu sınırlandırılabilir.
• Ağ: Global NAT ağı tanımları yapılır.
• Uzantılar: Yüklü Eklenti Paketlerinin (Extension Pack) görüntülendiği ve yönetildiği yerdir.
• Vekil (Proxy): Kurumsal ağlarda internete çıkış için kullanılan Vekil Sunucu (Proxy) ayarları yapılır.

İçe Aktar (Import) / Dışa Aktar (Export)

Açık Sanallaştırma Formatı (Open Virtualization Format) standartlarındaki sanal makineleri aktarmak için kullanılır:

• *.ova (Open Virtual Appliance): Sanal makinenin tüm bileşenlerinin (ayarlar, diskler) tek bir arşiv dosyası halinde paketlenmiş halidir.
• *.ovf (Open Virtualization Format): Sanal makinenin birden fazla dosya halinde (.ovf XML ayar dosyası, .vmdk disk kalıbı, .mf bildirim/manifest dosyası) dışarı aktarılmış şeklidir.
• Oracle Bulut Altyapısı (OCI): Sanal makinenin doğrudan uzak Oracle Cloud sunucularına aktarılmasını sağlar.

🎯 Sınavlık Hap Bilgiler:

• Sanal Boyut vs Gerçek Boyut: Sanal boyut kullanıcıca ayrılan maksimum üst sınırken; gerçek boyut diskin ana bilgisayarda o an kapladığı alandır.
• VirtualBox Yerel Disk Formatı: *.vdi dosyasıdır. Diğer desteklenenler: *.vmdk (VMware), *.vhd/*.vhdx (Hyper-V).
• Açık Sanallaştırma Formatları: *.ova (Tek dosya) ve *.ovf (Çoklu dosya: .ovf, .vmdk, .mf).
• Bırak (Detach) Fonksiyonu: Diski silmez, sanal makine ile bağlantısını keser. Optik diskte “Bırak” yapılmazsa sistem sürekli Live CD’den açılır.
• Host-Only Arayüzü: vboxnet0 varsayılan arayüzdür. Sanal makinelerin internete çıkmadan kendi arasında konuşmasını sağlar.
• ip a Komutu Terimleri: lo = Loopback (127.0.0.1), inet = IPv4, inet6 = IPv6.

---

Sanal Makine Oluşturma Ayarları

VirtualBox ekranında Yeni butonuna basıldığında yeni bir Sanal Makine (VM) kurulum sihirbazı açılır. Sihirbazdaki temel yapılandırma adımları şunlardır:

1. Adı ve İşletim Sistemi:
   • Adı: Sanal makineye verilecek isimdir. İsimde işletim sistemi ve sürümünün (örn. Ubuntu 22.04) belirtilmesi karmaşıklığı önler. Makine adı alanına “Ubuntu”, “Debian”, “Fedora” yazıldığında Türü ve Sürümü otomatik seçilir. Listed olmayan dağıtımlar (Pardus, Kali, Rocky Linux) için “Other / Diğer” seçilmelidir.
   • Makine Klasörü: Sanal makine dosyalarının kaydedileceği varsayılan dizindir.
2. Bellek Boyutu (RAM):
   • Sanal makineye ana makinenin fiziksel RAM’inden ne kadar ayrılacağı belirlenir (Örn: 1024 MB, 2048 MB, 4096 MB).
   • Kritik Kural: Ayrılan RAM miktarı sanal makine çalışırken ana makine tarafından kullanılamaz. Ana makineye yetersiz RAM kalırsa sistem verileri sabit diskteki Takas Alanına (Swap) yazmaya başlar ve bilgisayar aşırı yavaşlar.
3. Sabit Disk Seçimi:
   • “Şimdi sanal bir sabit disk oluştur” seçeneğiyle varsayılan disk türü belirlenir.
4. Sabit Disk Dosya Türü Seçimi
   • VDI (VirtualBox Disk Image – VirtualBox Disk Kalıbı)
   • VHD (Virtual Hard Disk – Sanal Sabit Disk)
   • VMDK (Virtual Machine Disk – Sanal Makine Diski)
5. Fiziksel Sabit Diskte Depolama Tipi:

Depolama Tipi	Tanım / Çalışma Mantığı	Avantajı	Dezavantajı
Değişken Olarak Ayrılan (Dynamically Allocated)	Ana makine diskinden başlangıçta çok az yer kaplar. Sanal makineye veri yazıldıkça belirlenen maksimum boyuta kadar dinamik olarak büyür.	Ana makinenin disk alanını baştan rezerve etmez, yer tasarrufu sağlar.	Veri silindiğinde ana makinedeki boyutu otomatik küçülmez. Küçük bir performans ek yükü (overhead) getirir.
Sabitlenmiş Boyut (Fixed Size)	Belirlenen disk boyutunun tamamı (örn. 40 GB) daha ilk oluşturma anında ana makine diskinden ayrılır ve rezerve edilir.	Dinamik büyüme yükü olmadığı için daha hızlıdır ve yüksek performans sunar.	Disk fiilen kullanılmasa bile en baştan ana makine diskinde büyük yer kaplar.

6. Dosya Yeri ve Boyutu: Disk dosyasının adı, kaydedileceği klasör konumu ve maksimum disk kapasitesi belirlenir.

Sanal Makineyi Oluşturduktan Sonraki Ayarlar

Sanal makine oluşturulduktan sonra listeden makine seçilip Ayarlar butonuna tıklanarak detaylı donanım konfigürasyonu yapılır:

1. Genel Menü Öğesi

• Temel: Makine adı, türü ve sürümü değiştirilebilir.
• Gelişmiş: Anlık Görüntü Klasörü (Snapshot konumu), Paylaşılan Pano (Shared Clipboard) ve Sürükle ve Bırak (Drag and Drop) ayarları yer alır.
• Anlık Görüntü (Snapshot): Sanal makinenin o anki durumunun dondurularak yedeğinin alınmasıdır. Hatalı paket kurulumlarında veya sistem çökmelerinde Geri Yükle (Restore) butonuyla sistem anında bu yedek noktasına döndürülür.

2. Sistem Menü Öğesi

• Anakart: Ana bellek (RAM) miktarı, Önyükleme Sırası (Disket, Optik, Sabit Disk, Ağ) ve Yonga Seti ayarlanır. RAM değiştirmek için sanal makine kapalı olmalıdır.
• İşlemci (CPU): Sanal makineye ayrılacak CPU çekirdek sayısı ve çalıştırma üst sınırı (%) ayarlanır.
• Hızlandırma: Donanım sanallaştırma (VT-x / AMD-V) özellikleri kontrol edilir.

3. Ekran Menü Öğesi

• Ekran belleği (VRAM – örn. 16 MB ile 128 MB arası), Monitör sayısı, Grafik denetleyicisi (VMSVGA) ve 3B Hızlandırma ayarlanır.
• Sunucu (Server) kurulumlarında grafik arayüz (GUI) kullanılmadığı için ekran belleği varsayılanda (düşük) bırakılabilir. Pardus, Kali, Mint gibi masaüstü sistemlerde VRAM artırılmalıdır.

4. Depolama Menü Öğesi

• IDE Denetleyicisi: Genellikle optik diskleri (*.iso kalıplarını) bağlamak için kullanılır. “Boş” seçeneğine tıklanarak kurulum ISO dosyası seçilir.
• SATA Denetleyicisi: Sanal sabit disklerin (*.vdi) bağlı olduğu denetleyicidir. Yanındaki + simgesiyle sisteme ikinci/üçüncü boş sanal diskler eklenebilir.

5. Ses Menü Öğesi

• Sanal ses kartı (CoreAudio, ICH AC97) ayarlarıdır. Sunucu kurulumlarında genellikle kapatılır.

6. Ağ Menü Öğesi

VirtualBox, sanal makineler için 4 adede kadar ağ bağdaştırıcısı sunar. En çok kullanılan ağ modlarının karşılaştırması aşağıdadır:

Ağ Modu (Network Mode)	IP Yapılandırma Yapısı	İnternet Erişimi	Ana Makineden Sanal Makineye Erişim (SSH vb.)	Kullanım Amacı / Senaryosu
NAT (Network Address Translation)	Sanal makine varsayılan olarak 10.0.2.15 gibi farklı bir sanal bloktan IP alır.	Var (Ana makinenin IP’si üzerinden dışarı çıkar).	Doğrudan Yoktur (Port yönlendirme yapılmalı veya 2. ağ kartı eklenmelidir).	Varsayılan moddur. Sanal makinenin sadece internete çıkması yeterli olduğunda kullanılır.
Köprü Bağdaştırıcısı (Bridged Adapter)	Sanal makine, ana makinenin bağlı olduğu gerçek yerel ağdan (örn. 172.20.10.x) bağımsız bir IP alır.	Var (Ağdaki gerçek bir bilgisayar gibi davranır).	Var (Ana makineden ve ağdaki diğer cihazlardan doğrudan erişilebilir).	Sanal makinenin ağda gerçek bir sunucu gibi hizmet vermesi istendiğinde kullanılır.
Yalnızca-Ana Makine (Host-Only)	Sanal makine vboxnet0 üzerinden 192.168.56.x bloğundan IP alır.	Yoktur (Dış internete kapalıdır).	Var (Sadece Ana makine ve diğer Host-Only sanal makineler erişebilir).	İnternete kapalı, izole veri tabanı sunucuları veya güvenli iç haberleşme testleri için kullanılır.

Pratik Kurumsal Çözüm: Bazı kurumsal ağlarda Köprü Bağdaştırıcı üzerinden sanal makinelerin ana makine ile aynı blokta bir IP adresi almasına izin verilmez. Bu durumda sanal makinenin hem internete çıkması hem de ana makineden SSH ile erişilebilmesi için Bağdaştırıcı 1 = NAT, Bağdaştırıcı 2 = Yalnızca-Ana Makine Bağdaştırıcısı olarak çift kart yapılandırılır.

7. Bağlantı Noktaları Menü Öğesi

Seri portlar ve USB denetleyicisi (USB 1.1, USB 2.0, USB 3.0) ayarları yapılır. Ana makineye takılı USB belleklerin sanal makineye aktarılması sağlanır.

8. Paylaşılan Klasörler Menü Öğesi

Ana makinedeki bir klasörü sanal makine ile ortak erişime açar. Ayar parametreleri:

• Klasör Yolu: Ana makinedeki dizin konumu.
• Salt-okunur: Sanal makinenin klasöre yazmasını engeller, sadece okuma izni verir.
• Oto-bağla: Sanal makine her açıldığında klasörü otomatik monte eder.
• Bağlama Noktası: Linux içindeki hedef dizin (örn. /mnt/klasor).
• Kalıcı Yap: Ayarın kalıcı olmasını sağlar.

---

Linux Terminalinde Donanım ve Disk Yönetim Komutları

Sanal makine kurulduktan sonra ek donanımların, USB sürücülerin ve ISO kalıplarının grafik arayüzü olmayan (CLI) Linux sistemlerinde tanıtılması için bir dizi kritik terminal komutu çalıştırılır:

A. VirtualBox Misafir Eklentileri (Guest Additions) Kurulumu

Misafir eklentileri; ekran çözünürlüğü entegrasyonu, fare serbestliği, paylaşılan pano ve USB kullanımı için gereklidir.

1. Var olan ISO sürücüden çıkarılır: Aygıtlar ➜ Optik Sürücüler ➜ Diski sanal sürücüden kaldır.
2. Eklenti kalıbı yerleştirilir: Aygıtlar ➜ Misafir Eklentileri CD Kalıbını Yerleştir...
3. Terminalde depolar güncellenir ve derleme araçları yüklenir:

sudo apt update  
sudo apt install -y build-essential linux-headers-$(uname -r)

4. CD-ROM kalıbı /media dizinine bağlanır (mount edilir):

sudo mount /dev/cdrom /media

5. Kurulum betiği çalıştırılır ve sistem yeniden başlatılır:

cd /media  
sudo ./VBoxLinuxAdditions.run  
sudo reboot

B. USB Cihazını Linux Sistemine Tanıtma ve Bağlama Adımları

1. Aygıtlar menüsünden takılı USB seçilir (Aygıtlar -> USB -> General USB Flash Disk).
2. Sisteme takılı blok aygıtları ve disk bölümlerini listelemek için lsblk çalıştırılır:

ubuntu@ubuntu-server:~$ lsblk
NAME   MAJ:MIN RM  SIZE RO TYPE MOUNTPOINTS
sda      8:0    0   10G  0 disk
└─sda1   8:1    0   10G  0 part /
sdb      8:16   1  7.5G  0 disk
└─sdb1   8:17   1  7.5G  0 part

(Çıktıda USB cihazının sdb1 olarak sisteme eklendiği görülür). 3. USB cihazını bağlamak için /mnt altında hedef klasör oluşturulur:

sudo mkdir /mnt/usb

4. Cihazın dosya sistemini (FAT32, exFAT, NTFS vb.) öğrenmek için blkid komutu çalıştırılır:

sudo blkid -o list /dev/sdb1

5. USB cihazı oluşturulan klasöre mount komutuyla bağlanır:

sudo mount /dev/sdb1 /mnt/usb

6. İçerik listelenir:

sudo ls -alh /mnt/usb

7. İşlem bittiğinde cihazı güvenle ayırmak için umount komutu kullanılır:

sudo umount /mnt/usb

🎯 Sınavlık Hap Bilgiler:

• RAM & Swap Uyarısı: Sanal makineye aşırı RAM ayrılırsa ana makine Swap (Takas) alanını kullanır ve sistem durma noktasına gelir.
• Değişken vs Sabit Disk: Değişken disk yer tasarrufu sağlar ama veri silinince küçülmez; Sabitlenmiş disk en baştan yeri kaplar ama daha hızlıdır.
• Ağ Modları Özeti:
  • NAT: Dışarıya internete çıkar, ana makineden doğrudan erişilemez (sanal IP alır).
  • Köprü (Bridged): Ana makineyle aynı ağ bloğundan gerçek IP alır, çift yönlü tam erişim sağlar.
  • Yalnızca-Ana Makine (Host-Only): Dış internete kapalıdır, sadece iç ağ haberleşmesi sağlar.
• Kritik Linux Komutları:
  • lsblk: Blok depolama aygıtlarını (diskler, USB) listeler.
  • mount /dev/sdb1 /mnt/usb: Disk/USB bölümünü belirtilen dizine bağlar.
  • umount /mnt/usb: Bağlanmış diski sistemden güvenle ayırır.
  • blkid -o list: Aygıtın dosya sistem türünü (FAT32, exFAT, NTFS) gösterir.
  • sudo apt install -y build-essential linux-headers-$(uname -r): Misafir eklentilerini derlemek için gerekli paketleri yükler.

---

🎯 Sınavlarda Sorulma Olasılığı Yüksek Hap Bilgiler❗ (Genel Ünite Tekrarı)

• sudo apt install virtualbox: VirtualBox yazılımını Ubuntu (Linux) işletim sistemine yüklemek için kullanılan terminal komutudur.
• umount: Sanal makineye eklenmiş veya bağlanmış USB aygıtının/diskin bağlantı noktasını (mount point) sistemden kaldırmak için kullanılan komuttur.
• Anlık Görüntü (Snapshot): Sanal makinede belirli bir anda yapılmış geliştirmelerin ve sistem durumunun alınan yedeğidir; geri yükleme için kullanılır.
• Sistem ➜ Anakart Sekmesi: VirtualBox’ta sanal makineye ayrılacak RAM (Bellek) miktarının belirlendiği bölümdür.
• Sistem ➜ İşlemci Sekmesi: Sanal makine tarafından kullanılması planlanan CPU (İşlemci) çekirdek miktarının ayarlandığı bölümdür.
• Köprü Modu (Bridged Adapter): Sanal makinenin, üzerinde çalıştığı ana makine ile aynı IP bloğundan yerel ağa dahil bir IP adresi almasını sağlayan ağ yapılandırmasıdır.
• lo (Loopback): Localhost olarak bilinen ve 127.0.0.1 IP adresiyle sanal makinenin bizzat kendisini temsil eden sanal ağ arayüzüdür.
• Sanallaştırma Yazılımları: Bilgisayarda sanallaştırma yoluyla başka işletim sistemlerini çalıştırmayı sağlayan temel yazılımlara VirtualBox ve VMware örnek verilebilir.
• Desteklenen Disk / Kalıp Formatları: VirtualBox sisteminde kullanılabilen temel disk ve optik kalıp dosya biçimleri iso, vdi, vmdk, vhd‘dir.

---

📚 Kaynakça ve Kaynak Güncelliği: Bu ders notu, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları’na ait UNIX Sistem Yönetimi ders kitabının Mayıs 2022 Baskısı, (AÖF Yayın No: 3072, E-ISBN: 978-975-06-4367-5) temel alınarak kendi ifadelerimle hazırlanmıştır. Konu bütünlüğünü korumak amacıyla temel kavram ve tanımların anlamı ana kaynağa bağlı kalınarak aktarılmış olup, içerik sınav odaklı kişisel ders notları biçiminde düzenlenmiştir. Bu notlar belirtilen baskıyı esas almakta olup kitabın daha sonraki baskılarını, Anadolum e-Kampüs üzerinden yapılan güncellemeleri veya müfredat değişikliklerini yansıtmayabilir. Sınava hazırlanırken Anadolu Üniversitesi tarafından sunulan güncel ders materyalini kontrol etmeniz önerilir. Kitabın basılı sürümüne Anadolu Üniversitesi Kitap Satış Sistemi, güncel dijital ders materyallerine ise Anadolum e-Kampüs üzerinden ulaşabilirsiniz. Ayrıca bu içerik, Anadolu Üniversitesi tarafından hazırlanmış veya onaylanmış resmî bir ders materyali değildir; kişisel çalışma notları niteliğindedir.